Scala Business Solutions
 

 

 

önsöz

Teknolojinin baş döndürücü bir hızla gelişimi, pazarın küreselleşmesi, yoğun rekabet ortamı işletmeleri geleneksel yönetim kalıplarının dışına çıkmaya, değişimin hızına ayak uydurmaya zorlamaktadır. İşletmelerin uluslararası rekabet piyasalarında yaşamlarını sürdürebilmeleri için tüm kaynaklarını etkin ve hassas bir şekilde planlamaları ve yönetmeleri gerekmektedir. İşletmeler büyüdükçe ve işlemler karmaşıklaştıkça işletme içi doğru ve zamanında bilgi akışı ve bilginin işlenmesi, bilgi hacminin büyümesinden dolayı olanaksız hale gelmektedir. Bu durum işletmeleri üretim, planlama, finans, muhasebe, satınalma gibi fonksiyonlarını etkin bir şekilde bilgisayar desteğiyle gerçekleştirme çabasına itmiştir. Üretim Kaynakları Planlaması (MRP II) ise bu aşamada ortaya çıkarak işletmelere çözüm getirmektedir.

 

Türkiye’de son yıllarda oldukça yaygınlaşan yabancı yazılımlar ve yüksek fiyatlar KOBİ’ler için bu yatırım kararlarında büyük bir kısıt oluşturmaktadır. Peki, ya KOBİ’ler kendilerine uygun paketi nasıl seçecek? Yazılımın teknik özellikleri mi, fiyatı mı yoksa yazılımı satan firmanın yaklaşımı mı en önemli etken olacak? Peki ya seçilen yazılım bizim işletmemizin mevcut sistemine uyum sağlayabilecek mi? Ben de çalışmamı KOBİ kapsamına giren ve bu tür sorunlarla karşı karşıya olan ve özellikle üretim yapan şirketler için hazırlamış bulunmaktayım. Umarım bu çalışmam bu sorunlarla karşı karşıya olan diğer birçok işletmeye yardımcı olur.

 

Bu çalışmamda bana yol gösteren ve çok değerli yardımlarıyla beni destekleyen Sayın Hocam, Prof. Dr. Murat Dinçmen’e teşekkür ederim.

 

Korhan DÜLGE

içindekiler

I.      ÜRETİM KAYNAKLARI PLANLAMASI (MRP II, ÜKP)

I.1     KISA TARİHÇE

I.2     MRP II’ NİN GELİŞİMİ

I.2.1      MRP’ den Kapalı Çavrimli MRP’ ye

I.2.2      Kapalı Çevrim MRP’ den MRP II’ ye

I.3     MRP II SİSTEMİNİN MODÜLLERİ

I.4     KAPASİTE YÖNETİMİ

I.4.1      Kapasite İhtiyaç Planlama Yöntem ve Adımları

I.5     UYGULAMA ve ATÖLYE KONTROL

I.6     MODÜLER YAPININ AVantajları

I.7     ZAMAN PLANLAMA

I.8     MRP II SİSTEMİNİN  KISITLARI

II.     BİR ŞİRKET İÇİN MRP II’ YE GEÇİŞ

II.1        İHTİYACIN ORTAYA ÇIKIŞI

II.2        YAPILMASI GEREKEN HAZIRLIKLAR

II.3        PAKET SEÇİMİNDE GÖZÖNÜNE ALINACAK HUSUSLAR

II.3.1     MRP II MALİYETLERİ

II.4        KURULUM, BAŞLANGIÇ AŞAMASINDA YAPILACAKLAR

II.5        UYGULAMA SIRASINDA GÖZÖNÜNE ALINACAK HUSUSLAR

II.6        TEKNİK DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

III.        kaynaklar

 


 

 


 

I.                    ÜRETİM KAYNAKLARI PLANLAMASI (MRP II, ÜKP)

I.1               KISA TARİHÇE

Günümüzde bilgisayar donanım ve yazılımlarının gelişmesi ile firmalar problemlerini bu olanaklardan faydalanarak çözmeye başlamışlardır. Uluslararası rekabet, üretim şirketleri yöneticilerini iş ve üretim operasyonlarını geliştirmek için yeni metotlar bulmaya zorlamıştır. MRP II performans artırımını başarmak için bir çözüm olmuştur.

Malzeme ihtiyaç planlaması; MRP felsefesi ABD’de 1960’lı yılların sonuna doğru imalatın hızla geliştiği bir dönemde ortaya çıkmıştı. Büyüyen ekonominin getirdiği yoğun talep, üreticileri yüksek hacimli seri üretime yöneltmiş olduğundan ana sorun hedeflenen üretim miktarlarını gerçekleştirmeye yetecek hammadde ve malzeme tedariği idi. Bu sorunu çözmek amacıyla işletme yöneticileri parçalara ilişkin istatistik bilgileri, ürün ağaçlarını, ürünlerin satış tahminlerini bilgisayara girmeye başladılar. Üretim planlarını; detaylı malzeme temini, fabrikasyon ve montaj planlarına dönüştürmek için bilgisayar kullanılması o zamanlar manuel olarak çalışan sistemler için büyük başarı demekti. Bu yöntem Malzeme İhtiyaç Planlaması, MRP olarak adlandırılmaktadır. Ancak ekonomide ve tüketim eğilimlerinde ortaya çıkan gelişmeler pazarın daha ağırlıklı biçimde müşteri tarafından belirlenir olması sonucunu doğurdu. Bunun sonrasında da imalat firmalarında stoğa yönelik üretimden, siparişe yönelik üretim biçimine kayma oldu. Bu ise daha çok ürün çeşidi anlamına geliyordu ve o yıllara kadar ana sorun olan malzeme ve hammadde “tedariğinin yanısıra etkin kapasite kullanımı gereği, küçük miktarlarda da ekonomik üretim yapabilir olma ve etkin finansman yönetimi gibi konular büyük önem kazandı. Bu şekilde karmaşıklaşan üretim yönetimi disiplinine MRP yetersiz kaldı.[1]

I.2               MRP II’ NİN GELİŞİMİ

I.2.1        MRP’ den Kapalı Çavrimli MRP’ ye[2]

1970’li yılların sonlarında Oliver Wight, George Plossl ve diğerleri kapalı çevrim MRP sistemlerinden bahsetmeye başlamışlardır. Kapalı çevrimli MRP; MRP çevresinde kurulan ve aynı zamanda üretim planlama, ana üretim planı hazırlama ve kapasite ihtiyaç planlaması gibi diğer ek fonksiyonları da içeren bir sistemdir (Bkz: Şekil 1). Planlama safhasından sonra, planlar gerçekçi ve ulaşılabilir seviyede ise kabul edilirler ve uygulamaya koyulurlar. Ayrıca atölye kontrol, ölçümler, ayrıntılı çizelgeleme, tezgah yükleme, atölye ve satıcıların gecikme raporları, satınalma kontrol sisteme dahildir. Kapalı çevrimli MRP adını sadece bu fonksiyonlardan değil, özellikle bu fonksiyonların geri-besleme özelliğinden almaktadır. Bu sayede planlama her zaman geçerli ve tutarlı olabilmektedir.


 

Şekil 1: Kapalı Çevrim MRP Sistemi

I.2.2        Kapalı Çevrim MRP’ den MRP II’ ye

Zamanla daha ileri boyutlardaki ihtiyaçları karşılamak için kapalı çevrim MRP sistemi geliştirilerek MRP II sistemi ortaya çıkmıştır. 2

MRP sistemine ana üretim programı ile malzeme ihtiyaç planlaması arasına kaynak yeterliklerinin test edilmesi boyutunun eklenerek bir kapalı devre niteliğinin verilmesi, finansal planlama, pazarlama ve muhasebe gibi fonksiyonların eklenmesi, “... olursa ... olur ? ” (what if ) türü simülasyon olanağının kazandırılması ile ortak veri tabanının genişletilmesi sonucu MRP II felsefesi doğmuştur.

MRP II bir üretim sisteminin tüm kaynaklarını etkin bir şekilde planlamak için geliştirilen bir yöntemdir. Normal olarak operasyon planlarını üretim birimleri ile, finansal planları para birimi ile ifade edilir. MRP II operasyon ve iş planlarını da para birimli ifadelere dönüştürür ve “ what if ” simulasyonuna olanak tanır. MRP II birbirine bağlı birçok fonksiyondan oluşmaktadır (Bkz: Şekil 3).

Kapasite ve malzeme yönetimi için;

·      iş planlama

·      üretim planlama

·      ana üretim çizelgeleme

·      malzeme ihtiyaç planlama

·      kapasite ihtiyaç planlama

·      ...

Bu sistemlerden alınan çıktılar ise aşağıda ki finansal raporlara entegre edilmektedir:

·      satınalma kararları

·      stok projeksiyonları

·      taşıma, nakliye giderleri

·      ...


 

Şekil 2: Üretim Kaynakları Planlaması (MRP II) Sistemi[3]

MRP, esas olarak malzeme kaynağının planlamasına yöneliktir. İşletmeler, malzeme kaynağının yanısıra işgücü, makina ve para (finansman) kaynaklarını da en etkin ve verimli bir şekilde planlamak ve kontrol etmek zorundadır. Üretim Kaynakları Planlaması (MRP II), MRP sistematiğine bağlı olarak sözkonusu kaynakları da eşgüdümlü olarak planlanması  ve kontrolünü gerçekleştiren bir yaklaşımdır. Esas olarak MRP II, Malzeme İhtiyaç Planlamasının yanısıra, makina ve işçilik kaynaklarına yönelik olarak Maliyet Planlaması çalışmalarını da içerir. MRP II sistemlerine geçişte veri tabanı hazırlıkları büyük önem taşımaktadır. Öncelikle malzeme tanımlamaları, ürün ağaçları ve operasyon planları çok etkin bir şekilde oluşturulmalıdır. Aksi halde istenen sonuçlar alınamayabilir. Hammadde, yarımamül, ve ürün stok kayıtlarında da belirli bir veri güvenirliğine ulaşılması son derece önemlidir.[4]

MRP II uygulamaları, dar kapsamlı bir bilgisayar uygulaması değildir. İşletmelerin yönetim etkinliğinin hızla artırılmasına olanak tanıyacak şekilde işletmenin yönetim biçiminin değiştirilmesidir. Ayrıca daha yüksek başarı için MRP II modüllerinin Dağıtım Kaynakları Planlaması (Distrubution Resources Planning-DRP), Bilgisayar Destekli Tasarım (Computer Aided Design-CAD), Bilgisayar Destekli Mühendislik (Computer Aided Engineering-CAE), Bilgisayar Destekli İmalat (Computer Aided Manufacturing-CAM) ve Atölye Veri Toplama Sistemleri (Shop Floor Control) ile mutlaka konuşturulması (aralarında veri iletişiminin olması) gerekmektedir.

Şekil 3: Bilgisayar Destekli Sistemlerin Etkileşimi[5]

I.3               MRP II SİSTEMİNİN MODÜLLERİ

            MRP II sistemine, işletmenin tüm fonksiyonlarını kapsayan modüllerin entegrasyonu mümkün olmakla beraber, temel olması gereken modülleri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz5:

1.        Ana Modül (Parça bilgileri, ürün ağaçları, operasyon planları, kaynak tanımları ... )

2.        Talep Tahmini ve Satış Planlama

3.        Ana Üretim Planlama

4.        Stok Kontrol Sistemi

5.        Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP)

6.        Satınalma Planlama ve Kontrol

7.        Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP)

8.        Üretim Emirleri Planlama

9.        Dağıtım İhtiyaçları Planlama (DRP)

10.    Kalite Güvenilirliği

11.    Atölye Kontrol

12.    Verimlilik Hesaplamaları

13.    Satış Analizleri

14.    Finansal Planlama

15.    Genel Muhasebe

16.    Maliyet Muhasebesi

17.    Mali, Finansal Planlama

18.    İş Emri Maliyetlendirme

19.    Nakit Yönetimi

20.    Maliyet Simülasyonu

Söz konusu modüllere Bütçeleme, Bakım ve Kalite Kontrol gibi işletme fonksiyonlarını içeren modüller de ilave edilebilir. Ancak MRP II’yi MRP’den ayıran temel özellik, malzeme ihtiyaç planlamasının yanısıra kapasite ihtiyaç planlaması, maliyetlendirme ve maliyet kontrol faaliyetlerinin eşgüdümlü olarak gerçekleştirilmesidir.

Aşağıda bu modüllerden belli başlıları için kısa açıklamalar verilmiştir[6]:

Ana Modül:

MRP II sisteminin çalışabilmesi için gerekli parça bilgileri, ürün ağaçları, operasyon planları, iş takvimleri, ve üretim kaynaklarının tanımları gibi bilgileri içeren modüldür. Parça bilgileri, parçanın kodu, adı, tipi, temin süresi, parti büyüklüğü, ağırlığı, ambarı gibi bilgileri içerir. Ürün ağaçları; hiyerarşik yapıda hazırlanmış listeler olup, hangi malzemenin nerede kullanıldığını, hangi parçanın nereye bağlı olduğunu gösterir. Operasyon planları; parçanın üretimi sürecinde geçtiği tüm iş merkezlerini ve işlem süreleri bilgilerini operasyon bazında saklar. İş takvimler; hangi günler ve saatlerde kaç vardiya çalışıldığı türünden bilgileri içerir. Üretim kaynak tanımlamaları ise herbir iş merkezindeki makina ve işçileri, tanımlarını ve çalışma takvimleri bilgilerini içerir.

Ana Üretim Planlama:

Standart ürünler ve müşteri siparişleri için talep tahminleri, satışlar ve dağıtım fonksiyonlarını birlikte değerlendirerek gerçekçi ve verimli bir üretim programı oluşturulmasını sağlayan modüldür. Üretim kapasitesi ve satış tahminleri, ana üretim programının girdilerini oluştururlar. Stoklardaki tamamlanmamış mallar varsa karşılanamayan siparişlerde ana üretim programına hazırlanırken gözönüne alınırlar. Bu tür bir modülün taşıması gereken özellikler aşağıdaki gibidir:

·      siparişi açılan parçaları listeleme,

·      üretim hattındaki parçaların üretim durum bilgilerini listeleme,

·      gerekli malzemelerin varlığını kontrol etme,

·      üretime giren parçaların bitiş zamanlarını listeleme,

·      siparişi yeni alınan bir ürünü programa ekleyebilme,

·      programdan istenen bir ürünü çıkarma veya miktarını değiştirme,

·      farklı üretim yöntem ve politikalarına göre çalışabilme.

Stok Kontrol Modülü:

Stok kontrol ambarlarda bulunan her parça için stok miktarının bilinmesi ve dengede tutulmasıdır. MRP, çizelgeleme, kapasite planları, üretim taşıma maliyetleri gibi işletme içi; satınalma tedarik ve teslim gibi işletme dışı çoğu faaliyetin eşzamanlı (koordineli) değerlendirilmesi ve yürütülmesinde son derece önemli bir fonksiyondur. Stok kontrol modülü aşağıda belirtilen raporlama ve analiz yeteneklerine sahip olmalıdır.

·      malzeme bilgilerini bilgilerini değiştirebilme, ekleyebilme, çıkarabilme ve listeleyebilme,

·      stokları istenen özelliklere göre listeleyebilme,

·      verilen bir parçanın malzemesinin olup olmadığını görebilme,

·      bağımlı talepleri ayrıntıları ile izleyebilme,

·      ambar ve malzeme bazında giriş ve çıkışları listeleyebilme,

·       malzeme hareketlerini fiyat, zaman ve ürün bazında listeleme.

Malzeme İhtiyaç Planlama Modülü (MRP):

MRP sistemi, zamana bağlı arz talep dengelemesi yaparak hassas malzeme planları hazırlamakta, parça tedarik tarih ve miktarları değiştiğinde de yeni planlar oluşturmaktadır. MRP modülünden istenilenler ise:

·      ana üretim programı, mühendislik tasarımları, stoklar, emniyet stoğu, sipariş miktarları, tedarik süreleri ve temin sürelerinde meydana gelebilecek değişikliklere anında cevap verebilmeli,

·      parçaların tedarik süreleri, sipariş miktarları gibi temel ve ayrıntı bilgileri verebilmeli,

·      parçaların fiyatları, maliyetleri, stok yerleri, işlem sıraları vb. bilgileri listeleyebilme,

·      siparişi verilen parçaları, bunların önceliklerini, üretim hattındaki durumlarını listeleyebilme,

·      verilen bir sipariş için gerekli olan malzemeleri ve bunların temin edilebilirliğini kontrol edebilme,

·      satın alınacak ve üretilecek malzeme ve parçaların gelişmelerini takip edip raporlayabilme.


 

Satınalma Planlama ve Kontrol Modülü:

Satınalma sürecinde yer alan aşamalarda sağlıklı planlama ve kontrol fonksiyonlarıyla maliyetlerin düşürülmesini amaçlayan modüldür. Parça ve hammaddeleri sağlayan kuruluşlarla bunların fiyatları, teslim süreleri, spesifikasyonlara uyumları, kalite düzeyleri ve oranlar vb. bilgiler satınalma modülünde güncelleştirilerek tutulur. İyi bir satınalma modülü aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır.

·      farklı ölçü birimlerini kayıt edebilme,

·      gelen malın siparişlerle karşılaştırılması ve takibi,

·      siparişi açılan, gelen, ödemesi yapılan parça ve satıcı firmaları listeleyebilme

·      satıcı firmaların performans analizlerini yapabilme ...

Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP) Modülü:

MRP tarafından taleplerden hesaplanmış iş emirleri gerçekte atölyedeki iş yükünü belirler. CRP modülü mevcut ve planlanan atölye yükünün kapasite ile karşılaştırmasını yapmakta ve kullanıcıya üretim dengelemesi ve iş gücü planlaması için temel oluşturmaktadır. Kapasite İhtiyaç Planlaması modülü:

·      bir işi alabilmek için mevcut kapasitenin yeterli olup olmadığının kontrolünde,

·      farklı rotaların ve öncelik kurallarının değerlendirilmesinde,

·      işlem gören parça ve ürünlerin üretim hattı dengelenmesi ve atıl kalan kapasitelerin (işgücü, makina) belirlenmesinde,

·      mevcut tesislerin yararlanma düzeylerinin incelenmesinde,

·      üretim yöntemlerinde yapılabilecek değişikliklerin kapasite kullanımına etkilerinin incelenmesinde

etkili olmalıdır.

Atölye Veri Takip Sistemi Modülü (SFC):

Atölye üretim programlarının izlenebilmesini, üretimin kontrolünü, işçilik süreleri ile makina zamanlarının toplanması ve iş merkezleri performansının değerlendirilmesine olanak sağlayan modüldür.

Finansal Planlama:

Bir finansal planlama modülünün sahip olması gereken özellikler aşağıdaki gibidir:

·      ayrıntılı maliyet hesapları yapabilme,

·      ayrıntılı işçilik hesapları yapabilme,

·      hurda ve iadeleri ürün maliyetlerine esnek ve adaletli şekilde yansıtabilme,

·      stok maliyetlerini hesaplayıp, listeleyebilme,

·      üretim programından sapmaların getirdiği maliyetleri hesaplayabilme,

·      üretimle ilgili tüm işlemlerin yevmiye girişi ve hesaplara yansıtılması ...

I.4               KAPASİTE YÖNETİMİ

MRP II sistemlerinin çeşitli aşamalarında kapasite yönetim tekniklerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu teknikler genel olarak dört grupta toplanmaktadır.

1.    Kaynak İhtiyaç Planlama (Resource Requirements Planning-RRP)

2.    Kaba Kapasite Planlama (Rough Cut Capacity Planning-RCCP)

3.    Kapasite İhtiyaç Planlama (Capacity Requirements Planning-CRP)

4.    Girdi / Çıktı Kontrolü (Input / Output Control)

 

Aşağıdaki şekilde kapasite yönetim teknikleri dönemler ve faaliyetler itibarıyla gösterilmektedir.

Şekil 4: Kapasite Yönetim Teknikleri[7]

Kaynak İhtiyaç Planlaması:

Üretim hedeflerini gerçekleştirebilmek için uzun vadede gerekli kaynakların tespiti ve teminini içerir.

Kaba Kapasite İhtiyaç Planlaması:

MRP II sistemlerinin en önemli adımlarından biri olan ana üretim programının belirlenmesi aşamasında planın gerçekçi olabilmesi için “kaba kapasite planlaması”na ihtiyaç duyulmaktadır. Uzun dönemli üretim planı ya da ana üretim programının işgücü/makina saati, depolama, envanter seviyeleri ve üretim maliyetleri gibi anahtar kaynaklar üzerindeki etkisinin ortaya çıkarılmasını sağlar. Üretimin planlanması sürecinde, kapasite sınırlarını belirleyerek gerçekçi bir ana üretim programının belirlenmesini sağlar.

Kapasite İhtiyaç Planlaması:

MRP sisteminin oluşturmuş olduğu üretim siparişlerinin tedarik süreleri dikkate alınarak her bir iş merkezine yansıtılması işlemidir. Bu işlem sonucunda her bir iş merkezi bazında iş yüklerini tarih itibarı ile gösteren raporlar elde edilir. Kaba kapasite ihtiyaç planlamasından farkı çok daha detaylı bilgileri ve hesaplamaları bünyesinde barındırmasıdır. Kapasite ihtiyaç planlaması sonlu yada sonsuz kapasiteye göre olabilir. Sonsuz kapasiteli ihtiyaç planlamasında ilk sipariş, tezgahlara belirlenen kapasite itibarı ile yüklenir, ancak ikinci sipariş planlanırken sanki önceki emir hiç yüklenmemiş gibi yükleme yapılır. Bu ise aslında dolu olan bazı kaynakların boş gibi görülüp aşırı yüklenmesine neden olur. Sonlu kapasite ihtiyaç planlamasında ise ikinci siparişin tezgahlara yüklenmesi sırasında önceki emir dikkate alınır. Sonsuz kapasite ihtiyaç planlaması darboğazların tespit edilmesi için kullanılırken, gerçekçi bir kapasite ihtiyaç planlaması için sonlu kapasite ihtiyaç planlaması şarttır.

Girdi / Çıktı Kontrolü:

Kapasite ihtiyaç planlaması sonucunda elde edilen teorik planlarla, gerçekleşen fiili durumun karşılaştırılması sonucu yapılacak kapasite kontrol ve düzenlemeleridir.

I.4.1        Kapasite İhtiyaç Planlama Yöntem ve Adımları

MRP’den MRP II’ye ilk adım Kapasite İhtiyaç Planlamasıdır (CRP). CRP, MRP’ si çıkarılan planın kapasite yönünden geçerliliğini onaylar. Ana üretim planına göre çeşitli iş merkezlerinde ihtiyaç duyulan kapasiteleri hesaplar, mevcut kapasite ile planlananı karşılaştırır. Bunları yapmak için:

1.    Üretilecek parçaların rota bilgilerini ve bileşenlerini gözönüne alır.

2.    Her iş merkezinde her operasyon için gerekli birim sürelerden yola çıkarak (standart süreler) planlanan üretim miktarına göre toplam gereken süreleri hesaplar.

3.    Planlanan zaman diliminde her iş merkezi için kapasite hesapları yapılırken, arızalar, planlanan bakımlar ve iş istasyonlarındaki ara stoklar gözönünde bulundurulur.

4.    Gerekli ve mevcut kapasiteler karşılaştırılır ve darboğaz olan yerler için:

·      Fason imalat

·      Fazla mesai

·      Alternatif rotalar (bazı parçalar için)

·      Kaynak transferi (personel, makina)

·      Çekme (siparişi daha önceki dönemlerde üreterek karşılamak)

gibi yöntemler kullanılır. Fakat bazen bu yöntemlerin uygulanması mevcut planı olanaksız kılar ve yeni alternatif planlar çıkarılır. MRP II bu işlemleri bilgisayarda çok hızlı bir şekilde yaptığından alternatif planların çıkarılmasında çok faydalıdır. Fakat MRP II sadece bu planların olurluluğunu kontrol ettiğinden, iyi bir plan için, planı hazırlayanın üretim bilgisi ve tecrübesi çok daha fazla önemlidir.

I.5               UYGULAMA ve ATÖLYE KONTROL

Olurlu bir üretim planından sonra sıra uygulamaya gelmektedir. Uygulama için adımlar aşağıdaki gibidir:

·      Plan atölyeye bildirilir.

·      Toplam iş yükü iş istasyonlarına paylaştırılır.

·      İş istasyonlarına atanan işler sıralanır.

·      Atama ve sıralama işlemleri sırasında bakım, fazla mesai gibi özel durumlar gözönünde bulundurulur.

MRP II’den alına günlük üretim planlarına göre operasyonların iş istasyonlarına atanmasında rota bilgileri kullanılırken, tezgah yüklemelerinde standart süreler baz alınır ve teslim tarihinden geriye doğru toplam gerekli süre hesaplanarak yükleme planları oluşturulur.

Sonuçta her iş merkezi için yükleme listeleri (Dispatch Lists) çıkarılır ve

·      Malzeme İhtiyaç Planı

·      Kapasite İhtiyaç Planı

·      Atölye Kontrolü (yüklemeler)

·      Yarımamül ve İşletme İçi Stokların Kontrolü

·      Bitmiş Ürün Stok Kontrolü

yapılmış olur.

Bu aşamalardan sonra ise aşağıdaki modüller sisteme eklenebilir:

·      Maliyetlendirme

·      Maliyet Muhasebesi

·      Satınalma

·      Ücretlendirme

·      Satış ve Sipariş Yönetimi

I.6               MODÜLER YAPININ AVantajları

·      Üretim ortamı için gerekli mühendislik bilgilerinin bulunacağı veri tabanı (ana modül - sistem modülü) oluşturulduktan sonra MRP II kavramının bütünlüğü bozulmadan, bazı modüllere öncelik verilebilir.

·      Modüler yaklaşım, sistem hatalarını insan kaynaklı hatalardan ayırır ve gerekli düzeltici faaliyetler problemli bölgeye yoğunlaştırılabilir.

·      Her modül için temel fonksiyon kurulduktan sonra, kullanıcı sisteme alışınca, sistemin ileri özellikleri kullanıcı istekleri doğrultusunda modüllere adapte edilebilir, eklenebilir.

Burada en önemli faktör, kurulum (implementasyon) aşamasında etkin bir veri tabanının oluşturulmasıdır.

I.7               ZAMAN PLANLAMA

Tüm modüllerin kurulumu için önerilen süre 18-24 aydır. Zaman planlamasında gözönüne alınacak hususlar ise ana hatları ile aşağıdaki gibidir:

·      Ürün ağaçlarının oluşturulması

·      Rota bilgilerinin oluşturulması

·      Yazılımın uyarlanması, geliştirilmesi

·      Mevcut stokların durumunun belirlenmesi

·      Kullanıcıların eğitimi

Kurulum aşamasında oluşacak gecikme projenin finansal tatminini ve yatırımın geri ödeme periyodunu olumsuz yönde etkileyecektir.

I.8               MRP II SİSTEMİNİN  KISITLARI

·      Ana üretim planı olurlu ise planlama yapılır. Kapasite İhtiyaç Planı eğer bir yetersiz kapasite saptarsa bunu kullanıcıya bildirmekle yetinir, MRP II bunun için optimum bir çözüm önermez.

·      Sadece planların olurluluğunu araştırır, optimize etmez. Bazı sistemler parti büyüklüğü tekniklerini uygulayabilirler fakat yine de alt-optimizasyon yapmış olurlar.

·      Alternatif rotaları olan bir işlem için optimizasyon yapmaz. Sistem bir bütün olarak alınır ve daha geniş anlamda ihtiyaç planlama yapılır.


 

II.                  BİR ŞİRKET İÇİN MRP II’ YE GEÇİŞ

Thomas Wallace, MRP II’nin mantığını şu dört soruya verilmesi gereken cevaplarda arar:

Soru

·      Neyden ne kadar üreteceğiz?

·      Bunları üretmek için nelere ihtiyacımız var?

·      Elimizde neyden ne kadar var?

·      Bunları nasıl ve ne zaman temin edeceğiz?

Cevap (Araçlar)

·      Ana üretim planı.

·      Ürün ağacı.

·      Stok kontrol raporları.

·      Malzeme ihtiyaç planı.

Wallace bunları, bir bütün olarak, evrensel üretim denklemi olarak isimlendirir. MRP.II en dar anlamda bu sorulara sürekli cevap arar ve yöneticiye sürekli yönünü gösterir. Mrp II’ye bu kapsamda bakıldığında, yöneticinin ne denli zaman tasarrufu yaptığını da görmek mümkündür. Çok ciddi işgücü ve yönetici zamanı alan ve günlük çalışma süresinin önemli bir bölümünü yutan bu işlemler, MRP II sisteminden çıkan rutin raporlar olarak yöneticinin önüne gelir; yönetici kendi yorumu ile birlikte gereken tedbiri (hammadde siparişi, mamül sevkiyatını vb. onaylayarak) alır.

Wallace’ın yukarıdaki soruların cevaplarının kolayca alınması, yöneticinin kısa dönemde, malzeme gereksinimini en iyi şekilde tespit ederek hammadde, yarımamül (işletme içi ve dışı) ve mamül stok devir hızını arttırmasına, işletme sermayesi ihtiyacını mümkün olduğu kadar azaltmak ve aynı zamanda  da müşteriye en uygun tarihte malı teslim etmektir. (Malı erken hazırlamış olmanın cezası, birçok halde, geç kalmaktan daha fazladır.) MRP II’nin orta ve uzun dönemli amacı ise, yeni kapasite artırımlarına (yeni tesislere) zamanında karar verebilmeye olanak sağlamaktadır. MRP II ile orta ve uzun dönemli senaryolar üretip, değişik stratejiler ve bunların muhtemel sonuçlarını incelemek mümkündür. Bu olanakları sağlayan MRP II paketlerinin what-if? Sorusuna verebileceği cevaplar, bu aracın etkinliğini daha da arttırmaktadır.

II.1             İHTİYACIN ORTAYA ÇIKIŞI[8]

MRP II ihtiyacı akşamdan sabaha ortaya çıkmaz, yöneticiler artan üretim sorunlarına çözüm ararken; adını bilmiyor bile olsalar, MRP II’nin özelliklerine çok yakın olarak tanımladıkları bir aracın peşine düşerler. Böyle bir çözümün varlığından haberdar olur olmaz, onu temin yoluna giderler: Ve daha ilk adımda, MRP II’nin o kadar kolay bir şey olmadığının farkına varırlar. Ancak ,şartlar ne olursa olsun, üst yönetici bu aracı anlamak, yararlarını iyice öğrenerek ikna olmak ve üst yönetim kadrosunu buna inandırmak zorundadır. Aksi halde , bu aracın seçimi ve uygulamasında ciddi sorunlarla karşılaşılacak ve sonuca gitmede önemli zaman kayıpları olacaktır.

MRP II ve benzeri ihtiyaçlar bir başka nedenle de ortaya çıkabilir. Uluslararası firmalara bitmiş ürün satan veya otomotiv, elektronik, beyaz eşya sanayine, yan sanayici olarak mamul veya yarı mamul tedarik eden firmalar, teknik auditleri sırasında üst kademelere yükselirken,ellerinde endüstriyel yönetim aracının bulunması ve kademeli de olsa uygulanması durumunda kalırlar. Bu tanışma çoğu hallerde basit bir MRP uygulaması ile başlar ve sonuçta firmanın bütününe paralel olarak MRP II’ye ulaşır.

II.2                      YAPILMASI GEREKEN HAZIRLIKLAR

MRP II yazılım ve donanımdan oluşan bir yönetim aracıdır. Bunun doğru seçimi ve uygulanması, firmanın yaklaşımı ile yakından ilgilidir. Herhangi bir edinime girmeden önce, işletmenin derinlemesine bir sistem analizinin yapılması, doğru bir sistem dizaynı için şarttır. Bazı hallerde bu çalışmanın dışarıdan bir kuruluşa yaptırılması objektif değerlendirme bakımından yararlı olabilir. Ancak, firmadaki ilgili yöneticilerin bizzat çalışmayı desteklemeleri, analiz ve dizaynın teorik kalmamasına özen göstermeleri ve seçim aşamasında tam aktif olmaları gerekmektedir. Yazılım ve donanım alternatiflerinin çok olması, karar vermeyi geciktirebilir. Bu aşamada gösterilecek sabır ve bilinçli çalışma, seçim sonrasındaki sıkıntıları en aza indirecektir.

İkinci olarak, MRP II uygulamasında, ön eğitimin çok önemli bir araç olduğunun kabul edilmesi gerekir. En üst kademeden başlayarak en alt kademeye kadar gerekli bilgiyi verecek eğitimin gerçekleştirilmesi zorunludur. Aracın kendi kendine çalışacak bir makina olmadığı; kişilerin buna entegre olması gerektiği; MRP II’nin çalışma ilkeleri ve sağlıklı veri türetiminin anahtar rolü konularında yeterli eğitim sağlanmalıdır. Ve en önemlisi, MRP II’den alınacak faydanın, işletmeye olduğu kadar; çalışanlara da maddi ve manevi katkısı olacağına inandırılması gerekir. Aracın tüm işletmeyi ilgilendirdiği kabul edilmeli ve buna uygun bir üst seviyede yönlendirme komitesi kurulmalıdır. Projeyi yönetecek bir sorumlu tayin edilmeli ve üst yönetim bu şahsın arkasında durarak, her türlü muhalefete karşı koymalıdır. İşletmede üst düzey tüm yöneticilerin içinde bulunacağı bu komitede, proje liderinin işletme içerisindeki hiyerarşisine bakmaksızın, koordinasyonuna uyulmalıdır. Proje liderinin başkanlığında kurulacak proje yürütme komitesi, her departmanın orta kademe yöneticilerini içine alması gerekir. Projenin seyri, dönemsel uygulama raporları halinde, proje lideri vasıtası ile üst yönetime iletilmelidir.[9]

İlk önce proje planlaması için uygulamaya geçiş adımları belirlenmelidir. İşletmelerde, bir miktar farklılıklar sözkonusu olmasına rağmen, genel hatları ile MRP II çözümlerinin uygulanışında aşağıdaki adımlar izlenmelidir.[10]

1.   Üst Yönetimden Proje Onayı Alınması

2.   MRP II Projesi yürütme komitesinin oluşturulması, (proje lideri, üyeler ve danışman)

3.   Proje çalışma planının oluşturulması

4.   Proje ekibinin eğitimi

5.   Kullanıcıların ön eğitimi (kavramsal bazda)

6.   Malzeme ve bilgi akışlarının çıkarılması

7.   Kullanıcı ihtiyaçlarının belirlenmesi

8.   Mevcut MRP II paketlerinin incelenmesi (Demonstrasyonlar, doküman incelemeleri, referansların incelenmesi, paketi kullanan şirketlerden bilgi alınması ve/veya ziyaret edilerek uygulamanın incelenmesi)

9.   Ön seçimi yapılan paketlerin ilgili kısımlarının ilgili kullanıcılara demonstrasyonlarının yapılması, küçük çaplı uygulamaların geliştirilmesi ve kullanıcıların görüşlerinin alınması

10. İşletme içinde bir yazılım geliştirme alternatifinin incelenmesi

11. Üst yönetimin eğitimi

12. Alternatiflerle ilgili teknik ve mali bilgileri içeren raporun üst yönetime sunumu ve alım onayının alınması

13. Proje ekibinin revizyonu (proje başkanı, proje liderleri, üyeler ve danışman)

14. Proje çalışma planının oluşturulması

15. Proje ekibi paket eğitimi yapılması

16. Orta kademe yönetici personelin eğitimi

17. Envanter düzeylerinin kontrol altına alınması (%95 doğruluk düzeyine ulaşılmalı)

18. Ürün ağaçlarının oluşturulması (tüm ürünlerin %98’inde tam doğruluğa ulaşılmalı)

19. Parça tanımlamalarının yapılması (tedarik süreleri, ekonomik sipariş/imalat miktarı, emniyet stoğu vb.)

20. Ana üretim planı oluşturma sisteminin kurulması

21. Sistem analizi çalışması (kullanıcıların istedikleri raporların belirlenmesi)

22. İlk denemelerin yapılması (Malzeme İhtiyaç Planlama)

23. Stokların sayımı ve bu değerler ile çalışmaya başlanması

24. Pilot uygulamaların yapılması

25. Uygulama aksaklıklarının giderilmesi

26. Operasyonel personelin eğitimi

27. Operasyonel planların oluşturulması

28. Maliyet merkezi ve iş merkezlerinin oluşturulması

29. Kapasite ihtiyaç planlama uygulaması

30. Satınalma ve fason takip uygulamaları

31. Atölye veri toplama sistemi uygulamaları

32. Maliyet bilgilerinin oluşturulması

33. Maliyetlendirme uygulamaları

34. Maliyet kontrolü

35. Verimlilik hesaplamaları

Bu çalışmalar için öngörülen süre, işletmenin sahip olduğu birikime bağlı olarak değişmekle beraber, ortalama olarak 18 aydır. Ancak 3-4 yılı bulan uygulamalara da rastlanmaktadır. Daha küçük çapta ve modüler uygulamalar için ise bu süre 6-18 ay arasında sürmektedir.

II.3                      PAKET SEÇİMİNDE GÖZÖNÜNE ALINACAK HUSUSLAR

En iyi yazılım ve donanıma karar vermek oldukça güçtür. Ancak, ürün seçildikten sonra azmi gayret gösterilerek, o araçtan en iyi şekilde faydalanmaya yönelik çalışma yapmak gerekir. Ürünün seçiminden sonra, ondan daha iyisinin olduğu hakkında çok değişik kesimlerden çok sayıda öneri gelecektir, Fakat şunu bilmek gerekir ki: Bir başka ürün seçilmiş olsaydı da, benzer sözler söylenecekti. Önemli olan, seçilecek sistem ile onu kullanacaklar arasında bir güvensizlik ortamının oluşmamasına özen göstermektir.

Bütün gelişmiş MRP II yazılımları, genelde modüler halde kullanıma sunulmaktadır. Genelde ana ve temel bir modül bulunmakta ve ihtiyaçlara göre diğer modüller de satılmaktadır. Yazılımın tamamını bir kerede almış olsanız bile (o günkü şartlarda gerekiyor ise), uygulamayı ihtiyaçlar hiyerarşisine ve firmadaki departmanların ne derecede hazır olduğuna bakarak yapmak gerekir. Tamamını bir seferde uygulamak, başarısızlığın sizde olmayıp, pakette olduğu yanılgısına sürükleyebilir. Belli etaplarla yapılacak uygulamalar, kaçınılmaz olan değişikliklerin daha kolay hazmedilmesine olanak verecektir.

Uygulamaya başladıktan sonra belirgin faydalar derhal ortaya çıkacaktır, fakat kullanıcılar ve yöneticiler zamanla daha fazla şeyler ister duruma gelecektir ve yazılımın bazı kısımlarının firmaya özel hale getirilmesi gerekecektir.[11]

MRP II paketinin seçiminde şu ölçütlere dikkat edilmelidir[12] :

1.   Yazılımın esnekliği: Yazılım tarafından yönetilmekte olan veriler gerekirse sistemlere aktarılabilmeli ya da diğer sistemlerden istenilen veriler MRP II paketine aktarılabilmelidir. (Açık Sistem Kavramı)

2.   Yazılımın diğer sitemlerle entegrasyonu: Bilindiği gibi MRP II paketleri pek çok firmaya hitap edebilecek özellikte olmaları gerektiği için firmanın bazı özelliklerine uyum sağlamakta zorlanabilir. Gerek bu durumlar için gerekse mevcut kullanılan modülün bırakılmak istenmesinden ötürü diğer programların MRP II sistemleri ile bağlantı kurabilir nitelikte olması gerekir. Böylece mevcut diğer programlarla MPR.II sistemleri entegre çalışabilir.

3.   Donanım esnekliği: Seçilecek MRP II sisteminin donanım bağımsız çalışması son derece önemlidir. MRP II paketi temininde elde, varolan bilgisayar sistemi gözönüne alınmakla birlikte, varolan donanım birincil kısıt olmamalıdır. Temin edilecek paket programın, farklı donanımlara kurulabilme esnekliğinin olması önemli bir özelliktir.

4.   Denenmişlik: Bir paket program ne kadar iş yerinde kullanılıyorsa kullanım kolaylığı ve genelleştirilmişliği o ölçüde artar.

5.   Modüler yapı: Paket program istendiğinde bağımsız olarak çalışan ve gerektiğinde genişletilerek bütünleştirilebilen alt sistemlerden meydana gelmiş olmalıdır. Genişleme halinde kullanıcı arabiriminin değişimine gerek duyulmamalıdır.

6.   Kullanım kolaylığı: Kullanıcı arabirimlerin tümünde, buralardaki personelin anlayabileceği dil ve kendi terminolojileri olmalıdır.

7.   Tümleşik kullanım: Paket program üretim yönetimi yönüyle her türlü kararlara destek verebilecek yapıda olmalıdır. Herhangi bir birim tarafından girilen veriler, gerekli olduklarında diğer birimler tarafından doğrudan kullanılabilmelidir.

8.   Güvenilirlik: Seçilecek MRP II sistemi güvenlik açısından güçlü olmalıdır. Kullanıcı bazında yetkilendirme özelliğini ve her bir kullanıcının faaliyetlerini tarih, saat, fonksiyon ve menü itibarıyla takip eden yapıyı bünyesinde bulundurmalıdır.

 

II.3.1      MRP II MALİYETLERİ[13]

MRP II çözümleri, bilgisayar donanımı ve yazılımı ile kullanıcı personel aracılığı ile yürütülür. İşletmedeki mevcut bilgisayar donanımı, ihtiyaca cevap verebileceği gibi, ilave veya yeni donanım ihtiyacı da gündeme gelebilir. Yazılım iç kaynaklarca işletmeye özgün bir şekilde hazırlanabileceği gibi, dış kaynaklardan tümüyle veya modül modül olarak da alınabilir. Diğer bir husus ise, işletme personelinin konu ile ilgili eğitimi ve gerekli verilerin hazır hale getirilmesidir. Sonuç olarak MRP II çözümü maliyetleri 4 ana kısımda toplanabilmektedir.:

·      Donanım Maliyeti

·      Yazılım Maliyeti

·      Eğitim ve Danışmanlık Maliyetleri

·      Veri Oluşturma Maliyeti

Bunların dışında, MRP II’ye geçiş süresinde oluşabilecek aksaklıkların veya başlangıç döneminde eski ve yeni uygulamanın birlikte görülmesinin oluşturabileceği maliyetlerden de söz edilebilir.

II.4                      KURULUM, BAŞLANGIÇ AŞAMASINDA YAPILACAKLAR

Sistemin kurulması ve kısa zamanda sonuçlar alınması, aşağıda sıralanan organizasyonel düzenlemelere ve uygulama ilkelerine sıkı sıkıya bağlıdır:

1.    Sistemin işleyişi ve sorumluluğu, Genel Müdürlüğe doğrudan bağlı bağımsız bir birim tarafından yürütülmelidir.

2.    Uygulama, bu birim sorumluluğunda yürütülen proje olarak alınmamalıdır. İlgili tüm departmanlardan oluşacak bir yönlendirme/uygulama/denetleme komitesi kurulmalı ve her departmanın aktif katılımı sağlanmalıdır.

3.    Üst kademe yönetim, bu grubun içinde mutlak olarak bulunmalı ve çözümlerde departman yetkililerinin ikna olmuş olması gözetlenmelidir.

4.    Her departman yetkilisi, bütün uygulama kademelerinde, kendi departmanındaki uygulamacılara sürekli bilgi vermeli ve onların önerilerini üst komiteye aktarmalıdır.

5.    Verilerin tam ve sağlıklı üretilmesi sağlanmalı; veri türetim sistemi ve güvenilirliği sürekli gözden geçirilmelidir.

6.    Performans kriterleri ve ölçümleme tekniği projenin bir parçası olarak sisteme dahil edilmeli, önceden saptanan kriterlere göre, sürekli değerlendirme yapılmalıdır.

7.    Eğitimin, verimli bir uygulamanın en önemli aracı olduğu kabul edilmeli,gerekli bütün kursların en üst kademeden, en alt kademeye kadar inmesi  sağlanmalı ve uygulama sürekli denetlenmelidir.

8.    Kurulacak sisteme bir bilgi işlem sistemi olarak bakılmamalı, her departmanın sistemi kullanması sağlanmalı ve çıkan sonuçların sağlıklı olup olmadığı test edilmelidir.

9.    Kurulacak sistemin, bütün sorunları bir çırpıda çözebileceği umulmamalıdır.

Başarıyı, başlangıçta oluşturulacak performans kriterlerine göre ölçmek gerekir. Hedef alınan stok devir hızı, üretim duraklama sayısı, sevkiyat gecikmeleri gibi objektif kriterlerle, zaman boyutunda bir iyileşme beklenti planı yapılmalıdır. Başkalarının başarıları doğrudan bir hedef değil yalnızca bir karşılaştırma aracı (Benchmarking) olmalıdır.

 

 

II.5                      UYGULAMA SIRASINDA GÖZÖNÜNE ALINACAK HUSUSLAR

Performans ölçütlerinin firma yönetimindeki kullanılışına baktığımızda üç ayrı yaklaşım görüyoruz[14]:

1.   Bu yaklaşım, geçmişten süregelen yaklaşımdır. Performansı ağırlıklı olarak finansal göstergelerle takip eder. Genel giderlerin mamullere dağıtımı çoğunlukla direkt işçilik üzerinden gerçekleştirilir. İşletme içi başarı göstergeleri olarak hatalı oranı, çizelge gerçeklenmesi, maliyet ve envanter kullanılır. İmalat hattı performans göstergeleri tipik olarak envantere yüklenen direkt işçilik tutarı, envantere yüklenen genel giderler tutarı, envanter dönüş hızı ve hurda ve yeniden işlemedir.

2.   Bu yaklaşımın savunucuları ise finansal performans göstergelerinin operasyonel iyileştirmeleri yansıtmadığı ve bu nedenle operasyonel iyileştirme planlarının ve bunlara ilişkin, şayet varsa, sabit yatırım kararlarının alınmasında karar vericileri yanlış yönlendirdiğini belirtmektedirler. Hata oranları imalat sürecinin bir defada doğru yapma oranı, imalat işlem süresinin ön süreye oranı, imalatta geri dönüşler, planlanan ve gerçekleşen üretim oranları, zamanında teslimat oranı vb. Bütün bu başarım oranları aynı zamanda maliyet türeteçleri olarak değerlendirilebilir. Bu tür başarım oranları ile maliyetleri de kontrol altında tutmak ve yönlendirmek mümkündür. Bu yaklaşım içinde diğer bir görüş ise  Eli Goldratt tarafından öne sürülmektedir. Buna göre, malzeme satın alma giderleri dışındaki bütün imalat giderleri dönemsel sabit işletme giderleridir. Eğer işletme giderleri bu şekilde hesaplanırsa o taktirde işletme yöneticileri “katma değeri” yani satış gelirleri - malzeme satın alma giderlerini en çok almayı hedefleyeceklerdir.

3.   En geniş uygulamaya sahip yaklaşım ise, yöneticinin hem finansal hem de operasyonel performans ölçütlerini bir arada görmek ve değerlendirme isteyeceği öngörüsünden hareket etmektedir. Mevcut finansal göstergelerin yanında operasyonel iyileştirmeleri de yansıtan performans ölçütlerini karar vericiye dengeli bir biçimde sunmayı hedeflemektedir. Bunun için hem finansal hem de operasyonel performans ölçütlerini uygulayan politikaları değerlendirebilecek şekilde tanımlamaktadır. Örneğin haftalık bazda, işçilik ve malzeme giderlerinin satılan mamüllere dağılımı, işletmedeki envanter değerinin satılan mamüllerin malzeme değerine oranı nihai muayene hatta adedinin satılan mamül adedine oranı gibi. Elimizdeki iletişim, yazılım ve donanım yani bilişim teknolojisini kaynak kullanımını en alt düzeylerde dahi gerçekleşme değerlerini saptamakta kullanmalıyız, tek tek mamul kümeleri ve tek tek imalat hataları için. Ancak gerçekleşen kaynak kullanımlarının değerlendirilmesinde karşılaştırmalar maliyet standartları ile değil geçmiş kullanım değerleri ile yapılmalıdır. Sapma analizinden ziyade gerçekleşen değerlerin trend analizi vurgulanmalıdır. Sadece kendi işletmemizdeki değerlerden hareketle yapılan trend analizi de yeterli görülmemektedir. Karşılaştırmalarda firmanın en iyi rakipleri esas alınmalıdır. Bütün bunlar seviyeleme (Benchmarking) ve en iyi uygulamalar çalışmalarının da gerçekleştirilmesini gerektirir.

Sistem uygulandıktan sonra proje başarısı değerlendirilmelidir. Başarı kesinlikle proje başlangıcında belirlenmiş olan performans kriterlerine göre değerlendirilmelidir. Bu kriterler şunlar olabilir[15]:

1.   Stoğa yapılan yatırım miktarındaki düşüş

2.   Müşteriye verilen hizmet düzeyindeki gelişme

3.   Revize edilmiş planlara tekrar adapte olabilme yeteneğinde gelişme

4.   Yönetim kontrol yeteneğinde artış

5.   Stok düzeylerindeki düşüş

6.   İşgücü etkinliğindeki artış

7.   Satın alınan malzeme maliyetindeki düşüş

8.   Firelerdeki düşüş

9.   Fazla mesai ve vardiyadaki azalma

10. Üretim ve parça maliyetindeki düşüş

 

MRP II Uygulamalarında Başarısızlık Nedenleri[16]:

1.    Kültür Eksikliği: Firmada MRP II projesine başlanabilmesi için mevcut bir kültürün varolması gerekir. Firma çalışanları yaptıkları işler ve çalışma tarzları nedeniyle gerek iş yükü gerekse firma içi bütünlüğü sağlama amacıyla böyle bir sisteme ihtiyaç duyuyor olmalılar. Aksi taktirde MRP II sistemi firma çalışanları tarafından oluşturulan bir direnişle karşılaşabilir.

2.    Eğitim Eksikliği: MRP II projesinin başarısı için teknik eğitimlerden önce firmadaki tüm çalışanları kapsayan MRP II projesinin felsefesine yönelik bir dizi eğitim süreci tamamlanmalıdır. Böylece firmadaki her birey genel müdürden, ambar memuruna kadar MRP II’nin ana mantığının neye yönelik olduğunu ve bu sistem içerisinde nasıl rol almaları gerektiğini, bu çalışmanın ciddi bir çalışma olduğunu kavramalıdır. MRP II projeleri sadece proje grubunun katılımıyla başarılabilecek bir proje değil, tüm firma çalışanlarının katılımını gerektiren komple bir sistemdir. MRP II firmadaki bir kısım mühendisin kullandığı bir bilgisayar programı değildir. MRP II firmadaki her bireyin kullandığı firmayı kapsayan bütünleşik bir sistemdir.

3.    Yönetimde Lider Eksikliği: MRP II projeleri firmadaki tüm çalışanların katılımını gerektirdiği için proje süresi boyunca sıkıcı ve bunaltıcı olabilir. Sonuçta MRP II sisteminin oluşturulması sırasında firmadaki tüm çalışanlar kendi işlerini başarıyla yürütmenin yanısıra bir de bir süre sonra çalışmaya başlayacakları yeni bir sistemi ve düzeni öğrenmek durumunda kalacaklardır. Bu ise mevcut iş yükünün en az ikiye katlanması, buna bağlı olarak da çalışanlar arsında bir süre sonra oluşacak bıkkınlık anlamına gelmektedir. İşte bu aşamada yönetimdeki lider kişi olaya el koymalı ve insanları motive edici disiplini firmada oluşturmalıdır.

4.    Danışman Firma Desteğinin Alınmaması: Danışman firmalar pek çok MRP II projesinin uygulanmasında görev aldıkları için projenin yürütülmesinde firma dışından bakan bir kişi olarak yönlendirici ve düzeltici kararların alınmasında etkili olurlar. Ancak danışman firmalar firmadaki kararları alan ve proje yönetimini elinde bulunduran konumda olmamalıdırlar.

5.    Firma İçi ve Proje Grubu Organizasyon Yanlışlığı: Firmalar her türlü sorunu çözmek için danışman firmanın desteğine ihtiyaç duymayacak nitelikte yani kendi bünyesinde karşılaştıkları küçük sorunları çözebilir yetenekte olmalıdırlar. Elbette ki MRP II projesinin başarıya ulaşmasında firmada çalışan her bireyin katkısı olacaktır ancak MRP II sistemi ile ilgili kararları alacak bir proje ekibi oluşturulmalıdır. Proje ekibinin firmada projeden başka bir görevi olmamalıdır. Proje ekibi projenin sorumluluğunu taşıyan ve uygulamada geçilecek tüm adımlar için gerekli prosedürleri oluşturan, sorun anında çözüm üreten, hazırladıkları proje takvimine uymayı hedef alan bir topluluk olmalıdır. Ekipteki kişi sayısı firma büyüklüğüne göre değişebilir. Burada kişi sayısı kadar, kişiler de önemlidir. Bir MRP II projesinin başarısızlığına neden olan en büyük etkenlerden biri de proje sorumlusunun projeyi yarıda bırakarak firmadan ayrılmasıdır. Bu nedenle proje ekibi ve sistem sorumlusu tayin edilirken projenin sonuna kadar firmaya destek vermeleri garanti edilmelidir. Aksi taktirde ekipteki bir değişiklik en az bir kaç ay projeyi geciktirir. Ayrıca firmadaki herkesin projenin başarılı olmasında sorumlu olduğu fikri benimsetilmelidir. Proje ekibi tüm çalışanların proje içinde hangi rolde olduklarını belirlemeli ve gerekli görev dağılımını yapmalıdır.

6.    MRP II’nin Sadece bir Bilgisayar Yazılımı Olduğu Yanılgısı: MRP II projesi bilgi işlem bölümünün denetiminde olan ve bir kaç mühendisin kullandığı bir bilgisayar programı değildir. MRP II sistemi tüm firma çalışanlarını etkileyen bir sistemdir. MRP II projeleri tüm firma çalışanlarının kullandığı bir sistem olması nedeniyle entegrasyonu sağlar. Bu nedenle firmada çalışan herkes MRP II sisteminin kendisiyle ilgili bölümünü çok iyi bilmek ve kullanmak zorundadır.

7.    Veri Güvenilirliğinin Az Olması: MRP II sistemlerinin başarılı olmasına etki eden bir diğer faktör ise yapılan veri girişlerinin güvenilir olmasıdır. Gerçekçi ve güncel sonuçlar alınabilmesi için her bölüm kendisiyle ilgili veri girişini doğru ve zamanında tamamlamalıdır.

8.    Yanlış Yazılım Seçimi: Firma uygulamaya koyacağı MRP II yazılımını doğru seçmelidir. Firmanın üretim şekline, büyüklüğüne ve yapısına uyum sağlamayan bir sistemin seçilmesi, o projenin devamında yetersizlikleri ve tatminsizliği beraberinde getirerek projenin başarısızlıkla sonuçlanmasına neden olacaktır.

 

MRP II sistemlerinin tasarlanmasında kuruluşun temel bölümleri, araştırma-geliştirme satın alma, muhasebe, üretim planlama ve genel müdürlük devreye girecektir. Tasarım aşamasında bu birimler arasında koordinasyon gerekecek ve zorluklar genellikle bu ilişkiler sırasında ortaya çıkacaktır. Ana sorun, soyut bir yapının, işlemekte olan fiziksel bir bütünlüğe uyarlanmasıdır.

 

Uygulamada Karşılaşılan Sorunların Kaynakları:[17]

A.  Veri Tabanı ve veri toplamaya verilen önem:

1.    Ürün Ağaçları:

1.1. Bugün birçok işletmede ürün ağaçları lisans anlaşmalarıyla alınmamış yada hazırlanmamıştır.

1.2. Ürünün tasarımında sık sık değişiklikler yapılmaktadır.

1.3. Proje bölümleri, ürün yapısı ile ilgili bilgileri vermede çekingen davranmaktadırlar.

1.4. Parça, malzeme, alt montaj vb. birimleri tam olarak tanımlayabilen bir kodlama sistemi genellikle geliştirilmemiştir.

1.5. Ürün ağaçları bir kere hazırlandıktan sonra, yapılan değişmeler zamanında ağaca işlenmemekte, dolayısı ile bir süre sonra doğru olmayan ürün yapıları ortaya çıkmaktadır.

2.   Ana Üretim Planı:

2.1. Birçok işletmede, yeterli ayrıntıyı içeren ana üretim planı hazırlanmamaktadır.

2.2. Bazı durumlarda temin süreleri, planlama döneminden daha uzun olmaktadır.

3.   Envanter Sistemi:

3.1. Envanter durumu verileri genellikle eksik veya hiç yoktur.

3.2. Envanter birimleri sınıflandırılmamıştır.

4.   Firmalar:

4.1. Diğer kuruluşlardan satın alınan parçaların temin sürelerinde büyük değişiklikler sözkonusu olmaktadır.

4.2. Yan sanayii kuruluşlarından gelen fiyat, sevkiyat politikaları, indirim miktarları ile ilgili bilgiler zamanında değerlendirilememektedir.

5.   Maliyetler:

5.1. Muhasebe sistemi verileri eksik yada eski olmaktadır.

5.2. Maliyet muhasebesi verileri eksik yada yetersiz olmakta, bu yüzden de üretim ile tam bir entegrasyon sağlanamamaktadır.

B. Kuruluştaki planlama tecrübesinin düzeyi:

Kuruluşta planlama tecrübesinin azlığı, çalışmalara katılımı kısıtlayacağından, sistemin kurulması ve verilerin toplanması zorlaşacaktır. Çalışmalara yeteri kadar katılamama, değişik mühendislik disiplinlerinin çakışan çıkarlarından ve/veya MRP II sisteminin yararlarının yeterince kavranılmamasından doğabilir. Değişikliğe karşı direnme, üzerinde durulması gereken diğer bir konudur.

C. Teknik problemler:

1.   Bilgisayar kullanımı

2.   Dosyalama sistemleri

3.   Güncelleme ve yedekleme

4.   Bellek kısıtları, donanım yetersizlikleri

MRP II çözümlerinin başarısını değerlendirebilmek için uygulama sonuçlarına bakmak gerekmektedir. Ana Üretim Programı, Atölye Programları, Satınalma ve Fason Programlarında %95-100 oranında bir performans elde edilmesi hallerinde başarıdan söz edilebilir. Ayrıca MRP II çözümlerinde dönemlerin en az haftalık olması gerekmektedir. Haftalık düzeyden günlere, vardiyalara ve hatta saatlere inebilmek, başarı göstergesidir. Yine MRP II çözümlerinin hedef ve yararları doğrultusunda elde edilen sonuçlar, olumlu göstergeler olacaktır.

Uygulamalarda Başarı Sınıflandırması:

MRP II çözümlerinin uygulama başarısını belirleyebilmek amacı ile aşağıdaki sınıflandırmalar kullanılmaktadır.[18]

Tablo 1: MRP II Uygulamalarında Başarı Sınıflandırması

BAŞARI SINIFI

AÇIKLAMA

A

Tüm modüller %80 ile %100 oranında birbirleri ile entegre bir biçimde kullanılmaktadır. Üst yönetim sistemi bir yönetim aracı olarak kullanmaktadır.

B

Modüllerin kullanım oranı %80 - %90 arasındadır. Üst yönetim sistemi kullanmamakta, sistemden elde edilen raporları incelemektedir.

C

Daha ziyade malzeme ihtiyaçlarının belirlenmesi amacı ile kullanılmaktadır. Modüller birbirine entegre değildir. Modüller birbirine entegre değildir. Modüllerden %65 ile %75 oranında yararlanılmaktadır.

D

Sistemden etkin sonuçlar alınamamaktadır. Veri güvenilirliği sorunları vardır. Çok az kullanıcı sistemden yararlanmaktadır. Yönetim sistemi dikkate almaktadır. Modüller %50 ve daha aşağı oranlarda kullanılmaktadır.

 

Üretim Kaynakları Planlaması sistemlerinden etkin ve verimli sonuçlar alınabilmesi için proje çalışmalarının çok dikkatli bir şekilde gerçekleştirilmesi, paket seçiminin iyi yapılması ve eğitimlere büyük önem verilmesi gerekmektedir.

 

Başarılı Bir Uygulama İçin Öneriler[19]

Yukarı bölümlerde incelenen MRP II, ERP vb. yöntemler yeni üretim tekniklerinin sunduğu, yeni araçlardır. Bunlardan gerekli faydanın sağlanabilmesi için, sistemin, üst kademe yönetimi tarafından tam olarak benimsenmesi ve firma içinde geniş bir takım çalışması, başarının ön şartıdır. Ayrıca, hangi yazılım paketi olursa olsun, bunların modüller halinde alınabilmesi mümkün olduğundan, uygulama planı realist olarak düzenlenmelidir. Firma için acil olan modüllere öncelik vermek ile firma yapısına uygunluk arasında denge sağlamak ve gerçekçi bir uygulama planı ile işe başlamak gerekir.

Gelişen yeni teknikler ve yazılımlar ile birlikte MRP II yazılımı da satıcı firma tarafından devamlı geliştirilerek upgrade edilmeli ve kullanıcı firmanın ihtiyaçları doğrultusunda ek yeni modüller sisteme eklenmelidir. Bununla birlikte sistemi iyi kullananlar ya işletme içinde terfi edeceklerdir ya da aynı uygulamaya geçen rakip firmalarda yeni işler bulacaklardır. Dolayısı ile yeni kullanıcılar sisteme dahil edilecek ve bu kullanıcılarında eğitilmesi gerekecektir. Bu ihtiyacı karşılamak için sürekli bir eğitim kadrosu kurmak ya da bu hizmeti dışarıdan almak gerekecektir.


 

II.6             TEKNİK DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

Yukarıda bahsedilen yazılımların teknik açıdan yeterliliklerinin değerlendirilmesi için aşağıdaki gibi ayrıntılı bir sorgulama yöntemi uygulanabilir.[20]

·        Sorgulama ve raporlama yetenekleri ve esnekliği

·        Stok noktaları arasında transfer yapabiliyor mu?

·        Muhasebe modülü var mı?

·        Fantom parça mantığı var mı?

·        Lead time, parti büyüklüğü ile orantılı mı?

·        Backflushing özelliği var mı?

·        Parti izlenebilirliği yapılabiliyor mu?

·        Fason üretim takibi var mı?

·        Barkod sistemlerini destekliyor mu?

·        Rota ve üretim geri bildirimlerinde, hazırlık ve operasyon süreleri ayrı ayrı belirtilebiliyor mu?

·        Program algoritması işletmenin operasyonlarına uygun mu?

·        Programın yüklenmesi ve çalışır duruma gelmesi için gereken zaman makûl müdür?

·        İşgücü planlaması yapabiliyor mu?

·        Parti miktarı ve yuvarlama katsayısı tanımlanabiliyor mu?

·        Malzemenin kullanıldığı en uç nokta sorgusuna cevap alınabiliyor mu?

·        MRP, önceden açılmış satınalma siparişi/emirlerini değerlendirip, bunları yeniden zamanlayarak gerekli uyarı mesajlarını verebiliyor mu?

·        Gerçekleşen operasyon süreleri, bir sonraki planlama çalışması için baz alınabiliyor mu?

·        Satın alınan malzemeler sorgusu (firma-malzeme, malzeme-firma) yapılabiliyor mu?

·        Malzeme bazında birden fazla ambar tanımlanabiliyor mu?

·        Malzeme bazında birden fazla ambar için birden fazla lokasyon tanımlanabiliyor mu? Lokasyon bazında da stok izlenebiliyor mu?

·        Firma bazında temin yüzdesi belirtilebiliyor mu?

·        İş emri açıldığında beraberinde malzeme çek listesi alınabiliyor mu?

·        Fabrikaya gelen malzeme için sipariş kontrolü yapılabiliyor mu?

·        Fabrikaya gelen malzeme için kalite kontrol uyarısı mevcut mu?

·        İş emri formu; operasyon bilgileri ve süreçleri içerecek şekilde alınabiliyor mu?

·        Stok sorgusunda tüm lokasyonlar ve bu lokasyonlarda kullanılabilir ve ayrılmış miktarlar görülebiliyor mu?

·        İşçilik, makina ve malzeme için ıskarta takibi yapılabiliyor mu? Tarihçesi tutuluyor mu?

·        Girilmiş ana üretim planı listelenip, üzerinde değişiklik yapılabiliyor mu?

·        Fiziksel sayım giriş menüsü var mı? Program sayım sonuçları ile mevcutları karşılaştırıp analiz yapmaya imkân veriyor mu?

·        Çevrimsel sayım fonksiyonu var mı?

·        Sistemi dışarıdan sorgulayabilen bir yardımcı sorgu yazılımı mevcut mu?

·        Kuyruktaki işlerde öncelik tanımlanabiliyor mu?

·        Paralel operasyonlar belirtilebiliyor mu?

·        Takip eden operasyonun başlama zamanı, önceki operasyonda biten miktara bağlı olarak planlanabiliyor mu?

·        Para tutarları ve stok miktarları farklı birimlerle takip edilebiliyor mu?

·        Satış sonrası ödeme takibini de yapan bir satış modülü mevcut mu?

Yukarıdaki kriterler her şirket için mutlak kriterler değildir. Her şirketin kendi sisteminin işleyişine göre farklı ihtiyaçları olacaktır ve bu kriterler şirketin farklı ihtiyaçları doğrultusunda düzenlenmelidir.

III.                kaynaklar

1.      ACAR,N. (1997) Malzeme İhtiyaç Planlaması, MPM

2.      EMANET,Y. (1997) Üretim Kaynakları Planlaması ve Optimize Üretim Sistemlerinin Analizi, Yüksek Lisans Tezi

3.      EVREN,R., ÜLENGİN,F. (1992) “Yönetimde Karar Verme”, İ.T.Ü. Rektörlüğü, Sayı:1478

4.      FOGARTY, D.W., BLACKSTONE, J.H., HOFFMANN, T.R., (1991) Production & Inventory Control, South-Western Publishing Co, Ohio

5.      GAITHER, N. (1987) Production and Operations Management,

6.      İLYASOĞLU,E. İşletme Kaynakları Planlaması, MRPII / ERP Workshop Bildiriler Kitabı

7.      ÖZKUL, E. (1991) Üretim Kaynakları Planlaması, Orhim

8.      ÖZTÜRK,Y., KILIÇ,M. (Mayıs 1996) “Üretim Kaynakları Yönetim Sistemi Seçim ve Değerlendirilmesi”, Makina Magazin

9.      SÜMEN, H. (1994) “Bilgisayarla Bütünleşik Üretim ve MRP II”, CAD/CAM/CAE Dergisi, Sayı : 3

10.  TANYAŞ, M. (1997) MRP II Çözümlerinin Geliştirilmesi, Hedefleri ve Yararları, Ders Notları

11.  TANYAŞ,M. (1997) Rekabet, Toplam  Kalite, Yeniden Yapılanma ve MRP II, Ataç Soysal’a 60. Yıl Armağanı

12.  ULUSOY,G. (1997) İşletme Kaynakları Planlaması, MRPII / ERP Workshop Bildiriler Kitabı


 

 


 

[1] SÜMEN, H. (1994) “Bilgisayarla Bütünleşik Üretim ve MRP II”, CAD/CAM/CAE Dergisi, Sayı : 3

[2] GAITHER, N. (1987) Production and Operations Management,  S:531

[3] TANYAŞ, M. (1997) MRP II Çözümlerinin Geliştirilmesi, Hedefleri ve Yararları, Ders Notları, S:6

[4] TANYAŞ,M. (1997) Rekabet, Toplam  Kalite, Yeniden Yapılanma ve MRP II, Ataç Soysal’a 60. Yıl Armağanı S:122

[5] TANYAŞ,M. (1997) Rekabet, Toplam  Kalite, Yeniden Yapılanma ve MRP II, Ataç Soysal’a 60. Yıl Armağanı, S:122

[6] ÖZKUL, E. (1991) Üretim Kaynakları Planlaması, Orhim

[7] FOGARTY, D.W., BLACKSTONE, J.H., HOFFMANN, T.R., (1991) Production & Inventory Control, South-Western Publishing Co, Ohio

[8] İLYASOĞLU,E. İşletme Kaynakları Planlaması, MRPII / ERP Workshop Bildiriler Kitabı, S:35

[9] İLYASOĞLU,E. İşletme Kaynakları Planlaması, MRPII / ERP Workshop Bildiriler Kitabı, S:36

[10] TANYAŞ,M. (1997) Rekabet, Toplam  Kalite, Yeniden Yapılanma ve MRP II, Ataç Soysal’a 60. Yıl Armağanı S:125

[11] İLYASOĞLU,E. İşletme Kaynakları Planlaması, MRPII / ERP Workshop Bildiriler Kitabı, S:36

[12] EMANET,Y. (1997) Üretim Kaynakları Planlaması ve Optimize Üretim Sistemlerinin Analizi, Yüksek Lisans Tezi, S:41

[13] TANYAŞ,M. (1997) Rekabet, Toplam  Kalite, Yeniden Yapılanma ve MRP II, Ataç Soysal’a 60. Yıl Armağanı S:127

[14] ULUSOY,G. (1997) İşletme Kaynakları Planlaması, MRPII / ERP Workshop Bildiriler Kitabı, S:39

[15] EMANET,Y. (1997) Üretim Kaynakları Planlaması ve Optimize Üretim Sistemlerinin Analizi, Yüksek Lisans Tezi, S:44

[16] EMANET,Y. (1997) Üretim Kaynakları Planlaması ve Optimize Üretim Sistemlerinin Analizi, Yüksek Lisans Tezi, S:45

[17] ACAR,N. (1997) Malzeme İhtiyaç Planlaması, MPM, S:90

[18] TANYAŞ,M. (1997) Rekabet, Toplam  Kalite, Yeniden Yapılanma ve MRP II, Ataç Soysal’a 60. Yıl Armağanı S:128

[19] İLYASOĞLU,E. İşletme Kaynakları Planlaması, MRPII / ERP Workshop Bildiriler Kitabı, S:37

[20] ÖZTÜRK,Y., KILIÇ,M. (Mayıs 1996) “Üretim Kaynakları Yönetim Sistemi Seçim ve Değerlendirilmesi”, Makina Magazin

 
All logos and trademarks in this site are the property of their respective owners. Opinions expressed in articles within this site are those of their owners and may not reflect the opinion of BizPartner Ltd.